Söz sanatları ve anlam aktarımı

Neden önemli?

Söz sanatları ve anlam aktarımı, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle benzetme unsurlarını ayırmak; kişileştirme ve konuşturmayı belirlemek; abartı, karşıtlık ve mecaz ilişkisini görmek becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Benzetme ortak özellik üzerinden kurulur ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Karşıtlık ve ad aktarması bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Benzetme ortak özellik üzerinden kurulur
2. 2. Kişileştirme ve konuşturma
3. 3. Abartı ölçüyü bilinçli olarak aşar
4. 4. Karşıtlık ve ad aktarması

Benzetme ortak özellik üzerinden kurulur

Benzetmede nitelikçe zayıf olan unsur güçlü olana yaklaştırılır. Çocuk aslan gibi cesurdu. cümlesinde çocuk benzeyen, aslan benzetilen, cesaret ortak yön, “gibi” benzetme edatıdır. Bu dört unsurun hepsi her zaman açıkça bulunmayabilir.

Kişileştirme ve konuşturma

İnsan dışındaki bir varlığa insan özelliği verilmesi kişileştirmedir: Rüzgâr pencerede sabırsızca bekliyordu. Varlığın konuşması ise konuşturmadır: Dağ, “Beni aşmadan gidemezsin.” dedi. Konuşturma çoğu zaman kişileştirmeyi de içerir.

Abartı ölçüyü bilinçli olarak aşar

Seni beklerken yıllar geçti. sözü gerçek süreyi değil, bekleyişin yoğunluğunu anlatır. Abartı, yanlış bilgi verme amacı taşımaz; duygu veya niteliği etkili kılmak için ölçüyü büyütür ya da küçültür.

Karşıtlık ve ad aktarması

Karşıtlık, zıt kavramları aynı bağlamda buluşturur: Gülerken içi ağlıyordu. Ad aktarmasında benzetme amacı olmadan parça-bütün, yer-insan veya neden-sonuç ilişkisiyle bir ad başka bir adın yerine kullanılır: Bütün sınıf ayağa kalktı.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• “Gibi” bulunan her cümleyi benzetme saymak
• Konuşturma ile yalnız ses çıkarmayı karıştırmak
• Gerçek dışı her ifadeyi abartı kabul etmek
• Ad aktarmasında benzetme aramak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Bir benzetmenin dört unsurunu göster.
2. İnsan dışı iki varlığı kişileştiren cümleler yaz.
3. Abartıyı gerçek anlamlı karşılığıyla karşılaştır.
4. Bir ad aktarmasının ilişki türünü açıkla.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Benzetme unsurlarını ayırmak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Kişileştirme ve konuşturmayı belirlemek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Abartı, karşıtlık ve mecaz ilişkisini görmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Söz sanatının metne katkısını açıklamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Benzetme ortak özellik üzerinden kurulur: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Kişileştirme ve konuşturma: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Abartı ölçüyü bilinçli olarak aşar: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Karşıtlık ve ad aktarması: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.