Düşünceyi geliştirme yolları

Neden önemli?

Düşünceyi geliştirme yolları, TYT'de yalnız bir tanımı hatırlama konusu değildir. Soruyu doğru sınıflandırmak, kanıt veya işlem adımını seçmek ve sonucu kontrol etmek için kullanılır. Bu derste özellikle anlatım biçimi ile düşünceyi geliştirme yolunu karıştırmamak; tanım, örnek ve karşılaştırmayı yapısal ipuçlarıyla tanımak; tanık göstermede kişinin sözünün görüşü destekleme işlevini görmek becerilerini birlikte geliştireceksin.

Kavram haritası ve öğrenme sırası

Önce Biçim başka, geliştirme yolu başkadır ile temel çerçeveyi kur; ardından başlıkları sırayla ilişkilendir ve Benzetme ve somutlaştırma bölümünde bilgiyi soruya dönüştür. Aşağıdaki sıra, konuyu parça parça değil birbirine bağlı bir sistem olarak görmene yardım eder.

1. 1. Biçim başka, geliştirme yolu başkadır
2. 2. Tanımlama, örnekleme ve karşılaştırma
3. 3. Tanık gösterme ve sayısal veri
4. 4. Benzetme ve somutlaştırma

Biçim başka, geliştirme yolu başkadır

Anlatım biçimi metnin genel amacını; düşünceyi geliştirme yolu bu amacı güçlendiren tekniği gösterir. Açıklayıcı bir metin tanım, örnek ve karşılaştırmayı birlikte kullanabilir. Bu nedenle “parça açıklayıcıdır” cevabı, “örneklemeden yararlanılmıştır” yargısıyla çelişmez.

Tanımlama, örnekleme ve karşılaştırma

Tanımlama bir kavramın ne olduğunu sınırlarıyla açıklar. Örnekleme genel düşünceyi somut örneklerle görünür kılar. Karşılaştırma en az iki varlık veya düşünceyi ortak ölçüte göre benzerlik ya da farklılık bakımından ele alır.

Tanık gösterme ve sayısal veri

Tanık gösterme, görüşü desteklemek amacıyla alanında bilinen bir kişinin sözüne yer vermektir. Yalnız kişinin adının geçmesi yetmez. Sayısal verilerden yararlanma, ölçüm, oran, tarih veya istatistiği düşünceyi kanıtlamak, somutlaştırmak ya da karşılaştırmak için kullanmaktır.

Benzetme ve somutlaştırma

Benzetme, bir varlığın özelliğini daha bilinen başka bir varlıkla ilişkilendirir. Soyut kavramın somut görüntüyle anlatılması somutlaştırmadır: “Bellek, her açışta yeniden düzenlenen bir arşiv gibidir.” Burada bellek arşive benzetilerek işleyiş anlaşılır kılınır.

TYT sorusunda uygulama protokolü

1. Görevi belirle: Soru kökünün senden tanım, ilişki, işlem, çıkarım veya karşılaştırma türlerinden hangisini istediğini yaz.
2. Ayırıcı ölçütü seç: Bu dersteki başlıklardan hangisinin soruyu diğer benzer sorulardan ayırdığını belirle.
3. Kanıtı göster: Metindeki ifade, matematiksel adım, kavramsal ilişki veya deney verisini açıkça işaretle.
4. Sonucu denetle: Cevabın soru kökündeki bütün koşulları karşılayıp karşılamadığını ve başka bir seçeneğin de doğru olup olamayacağını kontrol et.

Sık yapılan hatalar

• Kişi adı geçince tanık gösterme olduğunu sanmak
• Her sayı kullanımını istatistiksel kanıt saymak
• Örneği ana düşünceyle karıştırmak
• Karşılaştırmada ortak ölçüt aramamak

Bu hatalardan birini yaptığında yalnız doğru cevabı okumakla yetinme. Hatanın hangi adımda başladığını yaz ve aynı ölçütü yeni bir örnekte yeniden uygula.

15 dakikalık uygulama

1. Bir kavramı önce tanımla, sonra iki örnekle somutlaştır.
2. İki çalışma yöntemini aynı ölçüte göre karşılaştır.
3. Bir alıntının hangi görüşü desteklediğini yaz.
4. Sayısal veriyi çıkarınca metnin ikna gücünde ne değiştiğini açıkla.

Uygulama sonunda her adımın yanına “yardımsız yaptım”, “ipucuyla yaptım” veya “yeniden çalışmalıyım” notlarından birini ekle. Bu ayrım, tekrar planını gerçek ihtiyaca göre kurmanı sağlar.

Notlara bakmadan kendine anlat

Aşağıdaki istemler pasif okumayı geri çağırma çalışmasına dönüştürür. Her birine iki veya üç cümleyle cevap ver; cevap veremediğin istemi doğrudan tekrar listene ekle.

• Anlatım biçimi ile düşünceyi geliştirme yolunu karıştırmamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Tanım, örnek ve karşılaştırmayı yapısal ipuçlarıyla tanımak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Tanık göstermede kişinin sözünün görüşü destekleme işlevini görmek konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.
• Sayısal verinin yalnız sayı bulunması olmadığını anlamak konusunu bir örnek üzerinden, notlarına bakmadan açıkla.

Ders özeti

• Biçim başka, geliştirme yolu başkadır: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Tanımlama, örnekleme ve karşılaştırma: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Tanık gösterme ve sayısal veri: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.
• Benzetme ve somutlaştırma: Bu başlığın temel kuralını, ayırıcı ölçütünü ve bir uygulama örneğini kendi cümlenle yeniden kur.

En kritik kontrol sorusu şudur: “Bu soruda doğru yöntemi seçmemi sağlayan ayırıcı ipucu neydi?” Bu soruya açık cevap veremiyorsan konu henüz otomatikleşmemiştir.